تبلیغات
 ... خوش آمدید

شما تا 25 ثانیه ی دیگر منتقل می شوید

با عرض خسته نباشید به دوستان عزیز ،
از امروز دیگه روی سیستم ایجاد و مدیریت سایت وی سی پنل مطلب مینویسم ،
الان هم در حال انتقال مطالب وبلاگم با كمك سیستم انتقال مطالب وی سی پنل به سایت جدیدم هستم .
شما تا چند لحظه ی دیگه به طور خودکار به سایت جدید وارد می شوید ...
اینم آدرس سایت : http://persiangold.vcp.ir


/post/archive/1389/5
عنوان :راه های آرامش روحی
متن :
 رامش گوهری نایاب و  مهم ترین نیاز انسان است كه نقش بسیار مهمی در سعادت و سلامت روحی او و جامعه دارد. انسان همواره در جستجوی آرامش است و برای به دست آوردن آن تلاش و كوشش می نماید. احساس امنیت و آرامش از مهم ترین ویژگی های انسان سالم به شمار می رود، زیرا او در سایه این آرامش می تواند به رشد و كمال برسد.

خداوند در قرآن، به صورت زیبایی موضوع آرامش را بیان نموده و عوامل مؤثر بر آرامش روح و روان را به انسان ها معرفی نموده است كه در این نوشتار به برخی از آن ها اشاره می شود:


قرآن كریم، كتاب بزرگ انسان سازی و هدایت انسان به سوی خیر و سعادت است كه به نحوی مطلوب تغییرات بسیار مفید و مؤثری در شخصیت افراد به وجود می آورد و از آنها افرادی با شخصیت كامل، آرام و مطمئن می سازد. خداوند متعال از قرآن به عنوان نسخه شفابخش برای جان های دردمند مؤمنان، یاد می نماید و می فرماید: «و ننزل من القرآن ما هو شفاء و رحمه للمؤمنین و لا یزیدالظالمین انا خساراً؛ و از قرآن آنچه شفا و رحمت است برای مؤمنان، نازل می كنیم؛ و ستمگران را جز خسران (و زیان) نمی افزاید.” (اسراء 82)


حضرت علی(ع) انسان ها را به استمداد از قرآن برای حل مشكلاتشان، فرامی خواند و می فرماید: «از این كتاب بزرگ آسمانی برای بیماری های خود شفا بخواهید و برای حل مشكلاتتان از آن یاری بجویید، چرا كه در این كتاب درمان بزرگترین دردها است.” (نهج البلاغه خ176)


 


1- ایمان


ایمان یك نوع حالت آرامش و اطمینان است كه بسیاری از دردهای روحی را درمان می كند. قرآن، امنیت و آرامشی را كه ایمان در وجود مؤمن ایجاد می كند این گونه توصیف می فرماید: «الذین ءامنوا و تطمئن قلوبهم بذكرالله الا بذكر الله تطمئن القلوب؛ آنان كه ایمان آورده اند و دلهایشان به یاد خدا آرامش می یابد. آگاه باشید كه دلها به یاد خدا آرامش می یابد.” (رعد 28)


ایمان انسان به خداوند، او را نسبت به كمك، حمایت و لطف خداوند امیدوار می سازد و هرگونه شك و وحشت را از او دور می نماید. قرآن می فرماید: «هوالذی انزل السكینه فی قلوب المؤمنین لیزدادوا ایمانا مع ایمانهم؛ هم اوست كه در دل های مؤمنان آرامش را فرو فرستاد، تا ایمانی بر ایمان خود بیفزایند.” (فتح4)


میزان آرامش روحی هر كس، بستگی به ایمان او دارد. انسان در پرتو بندگی خداوند از قید بندگی غیر او آزاد می گردد و هرچه فرد ایمانش قوی تر باشد، آرامش روحی او نیز افزایش می یابد. كسانی كه ایمان ناپایدار و ضعیفی دارند، احساس آرامش كمتری دارند. به همین دلیل، كافران هیچ بهره ای از آرامش و اطمینان ندارند.


امام باقر(ع) آرامش را همان ایمان می داند و می فرماید: «آرامش، همان ایمان است.”1


آری ایمان به خدا به انسان امید و توان می دهد و او احساس می كند به پناهگاه مطمئن و قدرتمندی متكی است؛ بنابراین او خود را ناتوان نمی بیند و هرگز ناامید نمی شود.


 


2- یاد خدا و نماز


یكی از عبارت هایی كه در قرآن كریم آمده است و برای آن حدی مشخص نشده است، «ذكرالله» است: «یا ایهاالذین ءامنوا اذكروا الله ذكرا كثیرا؛ ای كسانی كه ایمان آورده اید، خدا را یاد كنید، یادی بسیار.” (احزاب41)


یاد خدا، تأثیر به سزایی در آرامش دلها دارد. قرآن كریم، ذكر خدا را به عنوان برترین داروی آرام بخش قلب ها معرفی می نماید و قلب مؤمنان را بدلیل ذكر نام خداوند، سرشار از آرامش ملكوتی می داند و می فرماید: «الذین ءامنوا و تطمئن قلوبهم بذكرالله الا بذكرالله تطمئن القلوب؛ آنان كه ایمان آورده اند و دلهایشان به یاد خدا آرامش می یابد. آگاه باشید كه دلها به یاد خدا آرامش می یابد.” (رعد28)


كسی كه دلش را محل یاد خدا قرار می دهد، همه اضطرابها و نگرانی هایش از بین می رود، به صفا و آرامشی درونی می رسد و هیچ وحشتی از غیر خدا ندارد.


حضرت علی(ع) در خطبه 225 نهج البلاغه می فرماید: «پروردگارا! تو از هر مونسی برای دوستانت مونس تری و از همه آن ها برای كسانی كه به تو اعتماد كنند، برای كارگزاری، آماده تری. پروردگارا! آنان را در باطن دلشان مشاهده می كنی و در اعماق ضمیرشان بر حال آنان آگاهی و میزان معرفت و بصیرتشان را می دانی، رازهای آنان نزد تو آشكار است و دل های آنان در فراق تو بی تاب. اگر تنهایی سبب وحشت آنان می گردد، یاد تو مونس آنهاست، و اگر سختی ها بر آنان فرو ریزد، به تو پناه می برند.”


در منطق قرآن یكی از مصادیق كامل یاد خدا، نماز می باشد به ذكر اكبر، تعبیر شده است: «و لذكرالله اكبر؛ و ذكر خدا بزرگ تر است.” (عنكبوت 45) نماز ریشه و مایه اصلی هر خیر و سعادت است و انسان را به یاد خدا می اندازد. اگر نماز باتوجه كامل خوانده شود، آثار و بركات ویژه ای در آرامش روح و روان و در نتیجه، در زندگی فرد خواهد داشت. در پرتو نماز، آلودگی و گناهان از وجود انسان پاك می گردد. و قلبی كه در آن گناه نباشد، سرشار از آرامش و اطمینان است.


 


3- تقوا


 «تقوا» زیباترین صفت انسان مؤمن و عامل سعادت و رستگاری انسان است. خداوند در قرآن بارها انسان را به داشتن تقوا فراخوانده و آن را لباس پاكی روح انسان معرفی می نماید: «و لباس التقوی ذلك خیر؛ و جامه پرهیزگاری از هر جامه ای بهتر است.” (اعراف26)


تقوا موجب كمال انسان و هدایت او در مسیر الی الله است. خداوند سبحان برای اهل تقوا راه خروج از مشكلات و رسیدن به آرامش و طمأنینه را قرار داده است: «من یتق الله یجعل له مخرجاً؛ هر كه تقوا بورزد خداوند راه گشایش در سختی ها به او عطا می كند.”(طلاق2)


فرد متقی در دنیا و آخرت محبوب خداوند سبحان است. در هنگام مصیبت ها و در دشواری های زندگی درمانده نمی گردد: «الا ان اولیاء الله لا خوف علیهم و لا هم یحزنون¤ الذین امنوا و كانوا یتقون¤ لهم البشری فی الحیوه الدنیا و فی الاخره لاتبدیل لكلمات الله ذلك هوالفوز العظیم؛ آگاه باشید كه بر دوستان خدا بیمی نیست و غمگین نمی شوند¤ كسانی را كه ایمان آوردند و پرهیزگاری می كردند¤ بشارت است ایشان را در دنیا و آخرت. سخن خدا دگرگون نمی شود. این است كامیابی بزرگ.” (یونس 64تا 62)


چنین انسانی منشأ همه امور را خداوند متعال می داند و این گونه است كه همیشه دارای آرامش و اطمینان روحی است و ترس و دلهره به دلش راه نمی یابد.


امام علی(ع) اهل تقوا را این گونه بشارت می دهد و می فرماید: بدانید كه هر كسی تقوای الهی را پیشه كند و از خداوند سبحان بترسد از فتنه ها نجات می یابد. و با نور هدایت از تاریكی ها می گریزد، و بهشت و آنچه را كه دوست دارد جاودانه بدست می آورد. خداوند سبحان او را در منزل كرامت خویش مسكن می دهد.


خانه ای كه مخصوص خداوند سبحان است سقف آن عرش الهی و نور و روشنایی آن از جمال الهی، و زائرانش فرشتگان الهی و دوستان و همنشینانش پیامبران الهی می باشند. 2


 


4- دعا و توسل


دعا وسیله قرب و نزدیكی بنده به پروردگارمنان، تسلی بخش دلهای خسته و روشنی بخش جان انسان در برابر مشكلات و سختی های زندگی است. از این رو، خداوند متعال همواره بندگان را به دعا كردن در پیشگاه خود دعوت می نماید و وعده اجابت آن را می دهد: «واذا سالك عبادی عنی فانی قریب اجیب دعوه الداع اذا دعان فلیستجیبوا لی ولیومنوا بی لعلهم یرشدون؛ و زمانی كه بندگان من از تو درباره من بپرسند، من نزدیكم، دعای دعا كننده را هنگامی كه مرا بخواند اجابت می كنم، پس باید دعوت مرا استجابت كنند و به من ایمان آورند تا شاید هدایت شوند.” (بقره186)


انسان پاك ترین حالات را در دعا و توسل به خداوند پیدا می كند. او به وسیله دعا به قدرت لایزال خداوندی متصل می شود و حل مشكلات مادی و معنوی خود را از خدا می خواهد و اجابت دعا را از جانب آن بخشنده بزرگ، باور دارد.


خداوند در قرآن درباره تأثیر دعا و توسل بر آرامش انسان و رهایی از اضطراب و افسردگی می فرماید: «خذ من اموالهم صدقه تطهرهم و تزكیهم بها و صل علیهم ان صلوتك سكن لهم و الله سمیع علیم؛ از دارایی هایشان صدقه بستان تا آنان را پاك و منزه سازی و برایشان دعا كن، زیرا دعای تو مایه آرامش آنهاست، و خدا شنوا و داناست.” (توبه103)


دعا باعث تخلیه هیجانات فرد و از بین بردن ناراحتی های او می شود. انسان كه با دعا سر و كار دارد هرگز دچار یأس و ناامیدی نمی شود و به آرامش و نشاط می رسد.


 


5- انس با قرآن مجید


تلاوت و حفظ قرآن نوعی ذكر خداوند است. انسان در پرتو نور قرآن از بسیاری از نگرانی ها و اضطرابات مصون می ماند و احساس اطمینان و آرامش بیشتری می كند.


خداوند در قرآن خطاب به پیامبر(ص) می فرماید: «و قال الذین كفروا لولا نزل علیه القرءان جمله واحده كذاك لنثبت به فوادك و رتلناه ترتیلا؛ كافران گفتند: چرا این قرآن به یكباره بر او نازل نمی شود؟ برای آن است كه دل تو را بدان نیرو دهیم آن را به آهستگی وترتیب فرو می خوانیم. (فرقان23)


خواندن قرآن و مداومت بر آن به تدریج موجب استحكام قلب و روح می شود. وقتی كه قلب انسان ثابت و محكم شد، هیچ غم و ناراحتی نمی تواند آرامش آن را بر هم بزند. كسانی كه توفیق انس با قرآن را پیدا می كنند، جز به قرآن دل نمی بندند و به وسیله آن به آرامش می رسند. پیامبر(ص) در این باره می فرماید: «مثل قرآن مثل كیسه سربسته پر از مشك است. اگر آن را باز كنی، بوی مشك فضا را معطر می سازد و اگر به حال خود رها سازی، سود نمی بخشد. قرآن نیز، چنانچه به تلاوتش روی آوری، فضا را از عطر خود آكنده می سازد و روان را نشاط می بخشد؛ و اگر تلاوت نكنی، در سینه ات پنهان می ماند.”3


قرآن با الگودهی به انسان از جهات مختلف، راهنمای گرانبها و بهترین پشتوانه برای او می باشد. عمل به دستورات قرآن، انسان را در جهت كسب معرفت كمال و نیل به سعادت و ایجاد آرامش هدایت می كند.


 


6- صبر


یكی از فضایل انسانی و از مهم ترین اركان ایمان، صبر است كه نقش مهمی در زندگی انسان و ایجاد آرامش روح و روان او دارد. صبر راه حل بسیاری از مشكلات است.


صدهزاران كیمیا حق آفرید


كیمیایی همچون صبر آدم ندید


خدا در قرآن با مژده به صابران، اجر و پاداش آنان را نامحدود می داند و می فرماید: «انما یوفی الصبرون اجرهم بغیر حساب؛ صابران اجر و پاداش خود را بی حساب دریافت می دارند.”(زمر01)


انسان مؤمن در برابر مشكلات مقاومت می كند و از حوادث و سختی های زندگی شكوه نمی كند. او درپناه صبر، وجود خود را آرامش می بخشد. هرگونه بی صبری باعث به وجودآمدن اضطراب و استرس در او خواهد شد.


امام صادق(ع) می فرمایند: بسیار اتفاق افتاده كه یك ساعت صبر و شكیبای سبب شادی طولای شده است و چه بسیار لذت كوتاهی در یك ساعت غم و اندوه طولانی به بار آورده است.”4


 


7- همسر مناسب


ازدواج پیمانی مقدس است كه در اسلام به آن اهمیت فراوانی داده شده است. پیامبر گرامی اسلام، ازدواج را عامل مهمی در دور نگه داشتن دین و جامعه، از انحرافات می داند و می فرماید: هر كس كه ازدواج كند، نصف دینش را حفظ كرده است.”5


در نظام الهی و آموزه های دینی، یكی از اهداف اصلی ازدواج، رسیدن به آرامش و رضایت است. قرآن كریم درباره فلسفه ازدواج می فرماید: «و من آیاته ان خلق لكم من انفسكم ازواجا لتسكنوا الیها؛ از نشانه های خدا این است كه از جنس خودتان همسرانی برای شما آفرید تا در كنار آن ها آرامش بیابید.”(روم 12)


علامه طباطبایی در تفسیر این آیه می گوید: «هر یك از زن و مرد در حد خود و فی نفسه، ناقص و محتاج به طرف دیگر است و از مجموع آن دو، واحدی تام و تمام درست می شود و به خاطر همین نقص و احتیاج است كه هر یك به سوی دیگری حركت می كند و چون بدان رسید، آرامش و سكونت می یابد؛ چون هر ناقصی مشتاق به كمال است و هر محتاجی مایل به زوال حاجت و فقر خویش است.”6


زن و مرد دو جنس مكمل یكدیگر و مایه شكوفایی و پرورش هم هستند، با ازدواج مشكلاتشان كمتر می گردد و دامن آنها از آلودگی و فساد سالم می ماند. و در كنار یكدیگر به سكون و آرامش جسمی، روحی، فردی و اجتماعی می رساند.


 


8- همنشینی با مؤمنین


همنشینی با انسان های مؤمن و صالح در رشد و ترقی اخلاق و كمالات انسانی تأثیر به سزایی دارد. از وظایف همنشین نیك و مؤمن آن است كه عشق به خدا را در دل ها زنده كند و دیگران را به مسیر حق دعوت نماید. این كار به اندازه ای اهمیت دارد كه به تعبیر قرآن ترك آن موجب ضرر و خسارت برای انسان می شود و بزرگ ترین خسارت همین خسارت جان است: «ان الخاسرین الذین خسرو انفسهم» (شوری 54)


انسان با همنشینی با پاكان به یاد خدا می افتد و در راه رسیدن به رستگاری هدایت شده، روح او تعالی می یابد و به آرامش می رسد. كسی كه انسان را به یاد خدا می اندازد، علاوه بر اینكه خود موجب تسكین نفس انسان هستند، با تذكر یاد الهی نیز موجب آرامش دل می گردند.


امام صادق(ع) آرامش مؤمن را در همنشینی با پاكان و پرهیزگاران می داند و می فرماید: «همانا مؤمن با برادر مؤمنش آرامش می یابد، چنان كه دل تشنه كام، با آب خنك تسكین می یابد.”7


در قرآن دوستی بین مؤمنین و پرهیزگاران ابدی است و در قیامت هم از بین نمی رود و باقی می ماند: «الاخلاء یومئذ بعضهم لبعض عدو الا المتقین؛ در آن روز دوستان- غیر از پرهیزگاران- دشمن یكدیگرند.” زخرف 76


در قیامت تنها پرهیزكارانند كه پیوند دوستی آنها جاودانی است، چرا كه بر محور ارزشهای جاودانی دور می زند.


 


9- توكل


توكل از نشانه های اهل ایمان و كلید رهایی از مشكلات است. خداوند بهترین تكیه گاه برای انسان است كه انسان با توكل به او به آرامشی وصف ناپذیر دست می یابد.


قرآن كریم بارها به صراحت انسان ها را به توكل به خداوند فرا خوانده است و در برابر آن، وعده خداوند مبنی بر كفایت امور آنان را اعلام می دارد: «و من یتوكل علی الله فهو حسبه؛ و هر كه به خدا توكل كند، خدا او را كافی است.”(طلاق3)


انسان متوكل با احساس بی نیازی از ماسوی الله ایمان خود را به خدا محكم و استوار می نماید، كار خود را به خدا واگذار می كند و گشایش آن را از خدا می خواهد و از شك و تردید نسبت به وعده های الهی دوری می گزیند. او اطمینان دارد كه پروردگار بزرگ لحظه ای او را تنها نمی گذارد و به حال خود رها نمی كند.


پیامبر(ص) در توكل به خداوند متعال، چنان حالتی یافته بود كه وقتی ابوبكر در غار دچار ترس شده بود و فكر می كرد كه كافران آنان را پیدا خواهند كرد با آرامش به ابوبكر فرمود: «لا تحزن ان الله معنا؛ نگران نباش خداوند با ماست.”(توبه04)


فرد متوكل همواره امیدوار است، خستگی راه بر او چیره نمی شود و در تمام حالات و رفتار خویش حضور پروردگار را درنظر می گیرد و در برابر مخالفت ها و سختی ها مقاومت می كند.


حضرت علی(ع) در بیان خصوصیت انسان متوكل اینچنین می فرماید: «كسی كه توكل بر خدا دارد رنج و خستگی ندارد»8


 


10-توبه


توبه یكی از نعمت های بزرگ الهی ا ست كه انسان ها را به اصلاح و خودسازی وامی دارد و آنها را از مرتكب شدن مجدد به گناه بازمی دارد. خداوند متعال برای نجات انسان از تباهی، «باب توبه و استغفار» را به روی بندگان خویش گشوده وآنها را به پشیمانی و طلب بخشش دعوت می كند: «یایها الذین امنوا توبوا الی الله توبه نصوحا عسی ربكم ان یكفر عنكم سیاتكم؛ ای كسانی كه ایمان آورده اید، به درگاه خدا توبه كنید توبه ای از روی اخلاص. باشد كه پروردگارتان گناهانتان را محو كند.”(تحریم8)


توبه و استغفار نقش به سزایی در شستشوی روح و آرامش درونی انسان دارد. رحمت بیكران الهی همواره شامل حال بندگان وبه خصوص مؤمنان می باشد و راه بازگشت توأم با امیدواری به روی آنها بازاست. قرآن كریم دراین باره می فرماید: «قل یاعبادی الذین اسرفوا علی انفسهم لا تقنطوا من رحمه الله ان الله یغفر الذنوب جمعیعا انه هوالغفور الرحیم؛ بگو: این بندگان من كه بر زیان خویش اسراف كرده اید، از رحمت خدامأیوس مشوید. زیرا خدا همه گناهان را می آمرزد. اوست آمرزنده و مهربان.”(زمر35)


زمانی كه انسان خالصانه توبه كند نفسش آرام می گیرد و درنتیجه، احساس گناهی كه سبب نگرانی و اضطراب او شده است، ازبین می رود و با امیدواری به رحمت واسعه الهی باردیگر برای تعالی روح خویش تلاش می كند.


 


11-عفت و پاكدامنی


پاكدامنی ازبرجسته ترین كمالات انسان و از برترین ارزش هایی است كه آموزه های دینی ما به ویژه در قرآن كریم بر آن تأكید فراوان شده است.


قرآن اساس رابطه زن و مرد و یكی از صفات و خصلت های برجسته مؤمنان را پاكدامنی و عفت می داند و می فرماید: والذین هم لفروجهم حافظون¤ الا علی ازواجهم او ما ملكت ایمانهم فانهم غیر ملومین¤ فمن ابتغی وراء ذالك فاولئك هم العادون؛ وآنان كه شرمگاه خود را نگه می دارند، جز بر همسران یا كنیزان خویش، كه در نزدیكی با آنان مورد ملامت قرار نمی گیرند و كسانی كه غیر از این دو بجویند از حد خویش تجاوز كرده اند.” (مؤمنون 7-5)


كسی كه پاكدامنی را پیشه خود سازد، احساس گناه و تنفر ازخود را ندارد و روح او از آشفتگی و اضطراب به دور می ماند و در آرامش و اطمینان به سر می برد.


امام علی(ع) یكی از آثار عفت را دوری از پستی ها می داند و می فرماید: «عفت انسان را حفظ می كند و او را از پستی ها نگه می دارد.”9


خداوند سبحان، در سوره نور با دعوت عمومی مردان وزنان به حیا، عفت و پاكدامنی در همه زمینه ها، آنها را به بازگشت به سوی خویش دعوت می كند: «و توبوا الی لله جمیعاً ایهاالمؤمنون لعلكم تفلحون؛ و همگی به سوی خدا بازگردید ای مؤمنان! تا رستگار شوید.”(نور13)


خدا در این آیه از انسان ها می خواهد كه اگر در گذشته كارهای خلافی در این زمینه انجام داده اند توبه كنند وبرای نجات و فلاح به سوی خدا آیند كه رستگاری تنها بر در خانه اوست.


 


12- رضایت به قضا و قدر الهی


راضی بودن به قضا و قدر الهی از درجات بالای ایمان و یكی از راه های رسیدن به آرامش است. كسی كه به قضا و قدر الهی اعتقاد داشته باشد، هر تقدیری راكه خدا برای او درنظر گرفته باشد را خیر و نیكی می داند و بر چیزهایی كه در دنیا ازدست می دهد، غمگین و ناراحت می گردد. امام صادق(ع) می فرماید: «نشاط و شادی، در پرتو راضی بودن به رضای خدا و یقین به دست می آید و اندوه وغم، درشك و ناخشنودی از مقدرات الهی حاصل می شود. 01


خداوند در قرآن در رابطه با قضا و قدر در مصیبت ها و سختی ها این گونه می فرماید: «ما اصاب من مصیبه فی الارض و لا فی انفسكم الا فی كتاب من قبل ان تبراها ان ذالك علی الله یسیر؛ هیچ مصیبتی به مال یا به جانتان نرسد مگر پیش ا زآنكه بیافرینیمش، در كتابی نوشته شده است. و این بر خدا آسان است.” (حدید24)


در این آیه، خداوند متعال از مردم می خواهد كه مصیبت و سختی ها را قضا وقدر حتمی از جانب خدا بدانند كه می بایست انجام شود و انسان باید در برابر آن صبر و شكیبایی داشته باشد. كسانی كه به قضا و قدر الهی اعتقاد داشته باشند، می دانند كه سنت و قوانین الهی قابل تغییر نیستند: «فلن تجد لسئت الله تبدیلا و لن تجد لسئت الله تحویلا؛ در سنت خدا هیچ تبدیلی نمی یابی و در سنت خدا هیچ تغییری نمی یابی.”(فاطر 34)


بنابراین در مقابل اراده الهی سر تسلیم فرود می آورند و اینگونه به آرامش خواهند رسید.


 


پی نوشت ها:


1. بحارالانوار، ج 31، ص344- الكافی


2. احادیث قدسی، ص68


3-كنزالعمال، ج3223


4. مستدرك الوسائل، ج11، ص: 326


5. بحارالانوار، ج001، ص921


6. المی0زان فی تفسیرالقرآن، ج61، ص66. 1


7. الكافی ج: 2ص: 724


8. غررالحكم و درر الكلم، ص: 719


9. غررالحكم، ص625


10. بحارالانوار، جلد 17 و ص591